nieuws

100 jaar geleden: Léonie wordt de eerste vrouwelijke burgemeester van België

0

Het is dit jaar 100 jaar geleden dat de eerste vrouwelijke burgemeester in ons land een feit werd. Op zondag 16 oktober 1921 wordt Léonie Keingiaert de Gheluvelt tussen het naoorlogse puin van Geluveld als burgemeester ingehuldigd. Ter ere van deze bijzondere gebeurtenis delen we vandaag een fragment uit het boek Léonie. Burgemeester tussen dorp en adel.

De eerste vrouwelijke burgemeester van België

Na de Eerste Wereldoorlog is Geluveld volledig van de kaart geveegd. Maar de oorlog heeft ook het politieke landschap hertekend. Burgemeester Jules Vuylsteker is op 30 maart 1918 in Le Touquet-Plage, Frankrijk, overleden. Ook zijn zoon Eugène Vuylsteker, gemeentesecretaris, keert niet terug. Gemeenteraadsleden Edmond Six, Aloïs Beyls sr., Aloïs Vandelannoote en Charles Louis Pattyn bevinden zich nog op hun vluchtadres. Charles Louis Vanderstraeten en Henri Lamerand zijn overleden.

Het gemeentebestuur vóór 1921

Begin april 1919 wordt een voorlopig gemeentebestuur samengesteld uit reeds teruggekeerde inwoners. Bruno Durnez, voor de oorlog schepen, wordt dienstdoend burgemeester, Leopold Maertens dienstdoend secretaris en Richard Vandenbroucke opziener van de gemeentewerken. Gemeenteraadslid Joseph D’Haene vult dit kleine bestuurlijk front in de loop van 1919 verder aan, samen met nieuwkomers Leo Vandenbroucke en Jules Delva. Bestaande raadsleden Aloïs Beyls sr., Aloïs Vandelannoote en Charles Louis Pattyn komen telkens vanuit hun vluchtadres, om zo een rechtsgeldige vergadering te hebben.

Na enkele vergaderingen vervangt Aloïs Beyls junior Leopold Maertens als secretaris. Een kleine barak van het Koning Albert Fonds doet dienst als gemeentehuis en wordt, na toestemming, geplaatst op grond van Léonie Keingiaert.

Bij haar terugkeer in 1918 is Léonie reeds bezig met de toekomstige verkiezingen. Briefwisseling tussen haar en baron de Vinck, de burgemeester van het aangrenzende Zillebeke, toont aan dat ze meedenkt over het toekomstige bestuur en er een actieve rol in wil spelen. Maar Léonie is niet de enige die interesse heeft in het bestuur in Geluveld. In een koninklijk besluit van 7 december 1920 wordt Leo Vandenbroucke tot burgemeester benoemd, buiten de gemeenteraad om. Dit tot grote tegenzin van het voorlopige gemeentebestuur, maar ook van Léonie.

De inwoners van Gheluvelt hebben een protest getekend en aan zijne Majesteit de Koning gezonden.

Léonie schrijft aan verschillende kranten:

Bij koninklijk besluit van 7 December is eene nieuwe Burgemeester Mr. Vandenbroucke in deze gemeente benoemd, gansch tegen ’t gedacht van de bevolking en gekozen buiten de leden van de gemeenteraad. De leden van den gemeenteraad hebben hun ontslag gegeven om tegen deze benoeming protest te teekenen, de inwoners van Gheluvelt hebben een protest getekend en aan zijne Majesteit de Koning gezonden.

De petitie aan de koning wordt ondertekend door ongeveer 400 personen, zo goed als alle kiesgerechtigden – vrouwen meegeteld – in de gemeente. Ook Jules Acke en Jules Houdendycke, in 1926 drijvende krachten van een tegenpartij als reactie op Léonies beleid, schrijven hun naam op de lijst. De machtswissel komt er uiteindelijk niet.

De ‘verkiezing’ van 1921

Bij de gemeenteraadsverkiezing wordt in Geluveld maar één lijst ingediend, ‘Gemeentebelangen’. Echt kiezen of stemmen komt er bijgevolg niet aan te pas. Zonder stemmentwist wordt Léonie benoemd als allereerste vrouwelijke burgemeester van België en treedt zo in de voetsporen van haar grootvader, François Bruno Ghislain, die van 1836 tot aan zijn dood in 1876 onafgebroken burgemeester was.

De benoeming op 3 september 1921 van Léonie tot burgemeester krijgt zowel nationaal als internationaal veel aandacht. Léonie krijgt lof en gelukwensen, maar een vrouw die het publieke, door mannen gedomineerde domein betreedt, blijft toch een curiositeit. De meeste artikels benadrukken dat Léonie haar burgemeesterschap opdraagt en te danken heeft aan haar inzet voor de wederopbouw van haar verwoeste gemeente. Eén artikel wenst haar uitdrukkelijk een huwelijk en kinderen toe. De link met een moeder die zorgt voor haar kinderen, in dit geval Léonie die zich ontfermt over haar burgers, kan niet duidelijker zijn.

Met het benoemen van een vrouw als burgemeester wordt een mijlpaal in de Belgische politieke geschiedenis bereikt.

Léonie legt een aanzienlijk archief aan van krantenknipsels rond haar benoeming. Hiervoor doet ze onder andere een beroep op Argus Suisse et International de la Presse S.A., een persagentschap dat geabonneerd is op allerhande kranten en tijdschriften wereldwijd en die in opdracht doorzoekt naar specifieke personen of evenementen.

Er zijn talrijke felicitatiebrieven van vrienden en kennissen die refereren aan een krantenartikel. Léonie krijgt ook gelukwensen uit alle hoeken, in Geluveld maar ook nationaal en internationaal. Zowel de lokale bevolking en adel als burgemeesters van buurgemeenten, de arrondissementscommissaris en onderwijzers sturen telegrammen, visitekaartjes en brieven. Maar ook vanuit feministische hoek volgen felicitaties. Met het benoemen van een vrouw als burgemeester wordt een mijlpaal in de Belgische politieke geschiedenis bereikt.

Plechtige inhuldiging

Op zondag 16 oktober 1921 wordt Léonie tussen het puin van Geluveld als burgemeester ingehuldigd. Léonie wordt bij de Zandberg, aan de rand van het dorp, plechtig onthaald door een stoet, bestaande uit de gemeenteraad, de pastoor en leden van de kerkfabriek, het Bureau van Weldadigheid en verschillende hoogwaardigheidsbekleders. Zo zijn burgemeesters baron de Vinck uit Zillebeke, Bayart uit Beselare, Masquelin uit Zandvoorde en Bruneel de la Warande uit Kemmel en arrondissementscommissaris Clinckemaille present. Ruiters, fietsers, de Sint-Sebastiaangilde, de vereniging van oud-strijders en schoolkinderen stappen eveneens mee.

Op zeven versierde karren worden de verschillende uitgeoefende beroepen in de gemeente uitgebeeld. De Muziekmaatschappij van Beselare zorgt voor de muzikale omlijsting. De bevolking is talrijk aanwezig en heeft haar huizen voor de gelegenheid versierd met vlaggen, bloemen en hier en daar een praalboog. Op de huizen en wagens werden eveneens leuzen aangebracht. Bij haar inhuldiging schaart de hele bevolking zich achter Léonie en uit de leuzen blijkt hoe trots ze zijn op hun eerste vrouwelijke burgemeester.

Bij haar inhuldiging schaart de hele bevolking zich achter Léonie en uit de leuzen blijkt hoe trots ze zijn op hun eerste vrouwelijke burgemeester.

De stoet trekt door het dorp. In de barak van de gemeenteschool vindt een officiële receptie plaats en volgen lofbetuigingen in beide landstalen. Arrondissementscommissaris Clinckemaille stelt juffrouw Keingiaert voor als nieuwe burgemeester en brengt zijn gelukwensen over.

Weledele Vrouw, Ik voel mij hoogst vereerd de plechtige inhuldiging te mogen bijwonen der eerste vrouw die het zijne majesteit den Koning gewaardigd heeft tot burgemeester te benoemen […]. De naam Keingiaert de Gheluvelt is ten andere eeuwen lang bekend en alom vereerd. En nu komt de groote eer U toe, Mevrouw, die heerlijke gaven van burgerdeugd in de moeilijkste omstandigheden te openbaren. Men mag met fierheid zeggen dat de herleving en de heropbouw van Gheluvelt aan U te danken zijn. Gij hebt met den heer baron de Vinck de schoonste voorbeelden van wilskracht gegeven, ten einde de alom verspreide inwoners op te beuren en tot den terugkeer aan te wakkeren.

Daarna spreekt eerste schepen Joseph D’Haene uit naam van de gemeenteraad en het schepencollege de overtuiging uit dat alle inwoners van Geluveld in hun burgemeester een zeer capabele en toegewijde persoon zien. Dan neemt Léonie zelf het woord. Na een Nederlandstalig dankwoord aan schepen D’Haene bedankt ze de sprekers en de bevolking voor hun steun en sympathie en verzekert hen van haar inzet voor Geluveld. Die toespraak, in het Frans, had ze zorgvuldig voorbereid:

Beste medeburgers van Geluveld,

Ik wil geen lange toespraak houden, er is nu geen tijd voor woorden maar voor daden. Ik heb ook niet de bedoeling om aan de vrouwelijke burgemeesters het voorbeeld te geven van veel woorden.

Desalniettemin bedank ik u voor de hartelijke welkomstwensen die u mij betoont. In Ieper heb ik de eed afgelegd om te werken in het belang van Geluveld; ik heb het vaste voornemen om trouw te blijven aan deze plechtige eed.

U zult het gemakkelijk begrijpen, het is met diepgaande ontroering dat ik op dit moment aankom in ons geliefde Geluveld; maar ik kan u verzekeren dat ik de opdracht vervul die mijn voorouders hier nagestreefd hebben gedurende vele eeuwen. U weet dat mijn grootvader eraan hield om te herhalen: “Tant qu’il y aura un Keingiaert, il y aura un Gheluvelt.”

Ik moet deze uitspraak in ere houden en het is om die reden dat ik onder u wou vertoeven op de dag volgend op de Wapenstilstand. Ik weet ook wel dat het vertrouwen dat u mij betoond hebt vooral een blijk van welwillende sympathie is tegenover een familie die hier altijd heeft gedeeld in uw vreugdes en beproevingen.

U bent er zich terdege van bewust dat de taak die u wacht enorm is; om die opdracht te verwezenlijken moeten allen van goede wil alsook alle krachten zich verenigen! Ik weet het, ik heb er vandaag een schitterende getuigenis van dat iedereen hier wil samenwerken in een geest van eenheid en toewijding. Deze zekerheid zal mijn moed ondersteunen. En dus zeg ik aan iedereen: ‘Voorwaarts met God, voor Geluveld en ons geliefde België!’

De toespraak wordt op luid applaus onthaald. Vervolgens voeren schoolkinderen enkele liederen op. Daarna trekt de stoet naar het gehucht Kruiseke. Eenmaal terug op het dorpsplein brengen ook schoolhoofd Hector Merlevede, in naam van de bevolking, en Camille Bille, voorzitter van de Sint-Sebastiaangilde, hulde aan Léonie.

Na de stoet en de toespraken volgt een banket. Léonie wordt aan de feestdis niet alleen omringd door haar moeder en de gemeenteraad, maar ook door verschillende hoogwaardigheidsbekleders, zoals burgemeesters baron de Vinck en Bruneel de la Warande. Aan het begin van het banket brengt pastoor Michiel Delrue hulde aan de koning en koninklijke familie en neemt Bruneel de la Warande het woord om te toosten op de gezondheid van de nieuwe burgemeester. Ook hier spreekt Léonie – opnieuw in het Frans – een woord van dank uit.

Genodigden uit Geluveld, zeventien volgens de inschrijvingsformulieren, konden intekenen voor het banket voor de prijs van 23 frank.

Voor het banket doet Léonie een beroep op Hotel Ypriana uit Ieper. Er worden soep, vis, vlees en kip geserveerd met aardappelen en groenten, warme peertjes en taart. Daarbij worden verschillende flessen Cérou en Pommerol geschonken.

Genodigden uit Geluveld, zeventien volgens de inschrijvingsformulieren, konden intekenen voor het banket voor de prijs van 23 frank. Zo zijn de meerderheid van de gemeenteraad, de onderwijzers Merlevede en Hoorens, pastoor Delrue, veldwachter Santy en nog enkele anderen present. De feestelijkheden worden afgesloten met een prachtig verlicht dorp en met vuurwerk. Tien vuurwerksalvo’s bouwen op naar een grootse finale, bestaande uit 20 vuurwerkpijlen, fraai omschreven als 5 bombes à bouquets lumineux, 5 gerbes électricques, 5 bombes foudres, 5 fougases à eclairs – et 200 pétarades.

 

Verder lezen?

 

Op de hoogte

Ontvang het laatste nieuws via onze nieuwsbrief