De geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog in een beeldverhaal van 290 pagina’s vertellen en het nog boeiend houden ook?! Il faut le faire!

EEN LEVENDIG VERHAAL

Arnaud de la Croix mag die krachtprestatie op zijn naam schrijven. Wat hij met De Tweede Wereldoorlog in strip brengt is niet alleen groots in volume, maar ook in aanpak. Dat doet hij door die onwaarschijnlijke hoeveelheid aan informatie over de wereldoorlog, inclusief aanzet en gevolg, op te delen in twintig significante hoofdstukken. Hij heeft daarbij niet alleen oog voor het grote verhaal maar ook voor de persoonlijke getuigenissen. Dat maakt zijn verhaal levendig en meeslepend.

VRIJMETSELAARS

Het is weinigen gegeven die complexe thematiek op zo’n manier te behandelen dat je de hoofdspelers voor je ziet acteren en ageren, maar De la Croix kan dan ook een paar sterke geloofsbrieven voorleggen. ‘Filosoof van opleiding, historicus door passie’, zo vat zijn bio het samen. De la Croix raakte al vrij vroeg geïnteresseerd in het tijdvak van de middeleeuwen, en dan meer in het bijzonder de mysterieuze aspecten ervan. Hij publiceerde daar een aantal boeken over. De laatste jaren behoort ook de Tweede Wereldoorlog tot zijn studie domein, met onder andere een boek over Hitler en de vrijmetselarij en een biografie van Leon Degrelle, oprichter van de Belgische fascistische beweging Rex. Maar De la Croix was ook uitgever, onder andere van de stripuitgeverijen Casterman en Le Lombard, en hij publiceerde eerder al monumentale werken waarin hij thema’s als vrijmetselarij en de middeleeuwen in de vorm van een beeldverhaal brengt. Hij kent en beheerst dus het medium strip. De filosoof in De la Croix wil ook begrijpen. Hij wil weten hoe sociale, economische en natuurlijk politieke evoluties hebben bijgedragen tot de wereldbrand en hoe (bepaalde) mensen dat mee gestuurd hebben. Niet voor niets vermeldt zijn bibliografie dat hij heel wat biografieën en auto-documenten van de belangrijkste historische protagonisten heeft gelezen. Hij laat hen aan het woord en plaatst hun woorden tegenover de catastrofale werkelijkheid.

AANGRIJPEND

Bijzondere aandacht verdient ook de Spaanse tekenaar Vicente Cifuentes, die vooral bekend is als medewerker van DC Comics, met onder andere verhalen van Batman, Flash, Justice League, Superman en Wonder Woman op zijn palmares. Wat een hoeveelheid documentatie moet Cifuentes niet doorploeterd hebben om tot dit resultaat te komen? Zijn beelden zijn historisch correct, maar door zijn decoupage vertelt hij ook een fascinerend, aangrijpend verhaal in plaats van gewoon een plaatje bij een praatje. De Tweede Wereldoorlog in strip is het ideaal boek voor educatief gebruik, dat is zeker, maar ook voor iedereen die wil weten hoe de mensheid ontspoorde en eind de jaren dertig in een wereldwijd oorlogsconflict verstrikt raakte, dat na het tekenen van de vrede in 1945 naar schatting meer dan 70 miljoen dodelijke slachtoffers had gemaakt.

‘Hoe is de oorlog ontstaan en waarom?’

Geen dode materie

Arnaud, je had al thema’s als de middeleeuwen of de vrijmetselarij in de vorm van een beeldverhaal gebracht, maar was dit boek niet de grootste uitdaging?

Arnaud de la Croix : Precies. Omdat we over zoveel meer informatie beschikken uit de periode 1939-1945, was de vraag: wat moeten we behouden, zodat we een goede synthese kunnen presenteren? Een synthese die bovendien geen dode materie mocht zijn (het is tenslotte een stripverhaal!), volledig (we moesten de oorlog in zijn globaliteit bekijken, niet alleen het Europese luik) en met verwijzingen naar de actualiteit, want we leven nog steeds met de gevolgen van dit conflict. Oekraïne, bijvoorbeeld, was en is nog steeds een begeerd land.

De thematiek van WO II is zo complex en speelt zich op zoveel terreinen af. Schrok dat jou niet af?

Daarvoor zocht ik hulp en advies. Ik werk al jaren aan dit onderwerp en ik heb daarover met verschillende historici kunnen spreken, waaronder Jacques Pauwels, een Vlaming die in Canada doceert, en de Fransman François Delpla. Mijn uitgever gaf me ook constructieve feedback op basis van het ontwerp van de twintig hoofdstukken die ik hem stuurde.

Menselijk aspect

Hoe begin je dan aan zo’n groots project?

Eigenlijk begint het verhaal vóór de oorlog, dus vóór 1939, in 1921 in Berlijn. Ik wilde niet alleen de beslissende veldslagen laten zien, die evengoed in het boek voorkomen, maar ook het verhaal achter de schermen. Hoe is de oorlog ontstaan en waarom? En wie nam tijdens het conflict de beslissingen?

Wat wou je zeker vertellen?

Ik wilde proberen de oorzaken van het conflict te begrijpen. Er is Hitler, natuurlijk. Maar hij is niet alleen, er is een geopolitieke en economische context die steeds meer gespannen wordt … totdat de boel ontploft. Dit zou ons stof tot nadenken moeten geven …

Hoe probeer je dan het menselijk aspect in je verhaal te krijgen?

Geschiedenis wordt gemaakt door mensen, ook al hebben zij niet alles onder controle, verre van. Ik wilde de mannen en vrouwen die tijdens het conflict een rol speelden zo realistisch mogelijk portretteren: het zijn hun eigen woorden die we ‘horen’ in het album, en we zien de acties die ze daadwerkelijk ondernamen, gereconstrueerd aan de hand van ooggetuigenverslagen uit die tijd. Welke houding nam de Führer of Mussolini aan? Hoe gedroegen Churchill, Roosevelt en Stalin zich? Maar er waren ook de gewone soldaten, generaals, een paar schrijvers en zelfs een striptekenaar: Hergé!

Khalkin Gol

Heb je tekenaar Vicente Cifuentes geholpen met het zoeken naar documentatie?

maar ik vroeg hem om ze op zijn eigen manier te interpreteren. Vicente tekent heel nauwkeurig – wat essentieel is voor een historische strip – maar hij heeft ook een heel levendige stijl. We hebben de geschiedenis niet benaderd alsof we een bezoek brachten aan een museum, maar we hebben getracht de personages tot leven te brengen, alsof je de actie ‘live’ meemaakt.

Heb je zelf nieuwe dingen ontdekt over de Tweede Wereldoorlog die je nog niet wist?

 O ja. De weinig bekende slag bij Khalkin Gol, in Mongolië in 1939, bijvoorbeeld. Daar werden de Japanners verpletterd door de Russen en dat zijn ze nooit vergeten. Later, toen Hitler Japan tegen de USSR wilde laten vechten, waren de Japanners voorzichtig genoeg om hem niet te volgen. Of het feit dat de Amerikanen, nadat ze Japan hadden verslagen, een oogje dichtknepen voor de criminele experimenten die Japanse wetenschappers uitvoerden op hun gevangenen, in ruil voor de resultaten van deze experimenten … En nog veel meer.

Welke lessen moeten wij, als mensen, uit deze donkere periode in onze geschiedenis trekken?

 Een moeilijke vraag. Na de overgave van het Derde Rijk in 1945 hebben de Amerikanen, die er even aan gedacht hadden Duitsland met de grond gelijk te maken, het land uiteindelijk weer opgebouwd. Ze maakten niet de fout om de verslagen vijand te vernederen, wat wel gebeurde bij het Verdrag van Versailles in 1918, toen de verslagen Duitsers werden veroordeeld en vernederd. Het is mogelijk dat het Westen, en de Verenigde Staten in het bijzonder, na de ineenstorting van de USSR in 1989-1991, een historische kans hebben gemist door wrok op te wekken bij de Russische leiders, zoals blijkt uit de houding van Poetin. Dat is een les uit de geschiedenis die toen niet doorgedrongen is.