leesfragment

‘De vrucht van de oude dag’ van Rudi Hermans

Een indringend verhaal over een man en de duistere hoeken van zijn zwarte ziel.

Wanneer Clara, de vrouw van Frits, op een dag de deur uitgaat en langer dan normaal wegblijft, speelt in het hoofd van de gepensioneerde automonteur de film van hun leven samen. Een film die naarmate de uren vorderen alsmaar zwarter wordt.

Lees hier alvast een fragment uit De vrucht van de oude dag, de nieuwste roman van Rudi Hermans.

Je lafheid erkennen vraagt moed. Liever dan beschaamd het woord kapotje uit te spreken, liep hij rood aan van ergernis toen Clara hem op de hoogte bracht van wat ze, misleid door de kliek die de encycliek Over het menselijk leven schreef, voor een gezegende toestand hield. Enig geoorloofd contraceptief was volgens de kerk het paren tijdens onvruchtbare dagen. Hoe kon hij in godsnaam die dagen van vruchtbare onderscheiden? Was daar geen taak voor de vrouw weggelegd? Haar cyclus was Clara’s aansprakelijkheid. Aan Clara hem tegen te houden of niet, als hij zijn gang wilde gaan. Tenzij hij gedronken had, dan deed ze er beter aan om zonder verzet die halve minuut te verduren.

Een nieuwbakken moeder schoffeer je niet graag, maar wat ze hem apetrots toegestopt had, gaf hij haar schaamtevol terug.
Of Hanna geconcipieerd was na een bezoek aan de kroeg, kostte hem minder hoofdbrekens dan het concept van het vaderschap waarop hij niet voorbereid was. Van een kinderwens was hij zich niet bewust toen hij met Clara trouwde. Zijn kindertijd was een periode waaraan hij sporadisch nog dacht zonder ernaar te verlangen, een zo vlug als het kon te doorstane fase alvorens volwassen te zijn. Eenmaal volgroeid wachtte het ware leven. Dat plan door een baby doorkruist te zien, vervormt de blik waarmee je zo’n wurm in ogenschouw neemt als het ter wereld komt. Meer worm dan wezen, zo’n kronkelend ding, dat je amper durft aan te raken. Hoe verzoen je je met je lot als wat je daar vasthoudt je onderkotst en de handen bekakt die zich tot aannemen zagen gedwongen van wat ze werd aangereikt? Een nieuwbakken moeder schoffeer je niet graag, maar wat ze hem apetrots toegestopt had, gaf hij haar schaamtevol terug. Zijn nakomeling, die stinkende luierhoop?

Pas maanden later was hij bereid geweest nog eens een poging te wagen met iets wat leek op vertedering het bundeltje aan te nemen dat een smekende Clara hem voorhield. Je leert de bewegingen aan waarmee je dat breekbare goedje hanteert. Als een robot verricht je die handelingen, waardoor je nog meer sympathie krijgt voor wat de machines verrichten waarmee je de kost verdient. Om te ontvluchten wat thuis op je wacht, grijp je met beide handen elke gelegenheid aan om in de fabriek waar je werkt nog meer uren te draaien. Een kind kost geld en overuren betalen goed, de uitleg waarom je afwezig bent thuis. De reden is een excuus, en als Clara daar eenmaal achter is, ben je bereid tot een toegeving. Op het volgende personeelsfeest laat je haar dansen met wie ze maar wil, maar terwijl je haar gadeslaat grijp je je stoelzitting vast zodat je niet op de vuist kunt gaan met wie haar laat rondzwieren. Zelf houd je alleen van een slow, en als ze haar lichaam, verhit door het dansen met andere mannen, collega’s nog wel uit je shift, verlokkelijk tegen je aandrukt, dan zie je de blikken waarmee hij haar uitkleedt, die ploegmaat van je. Je houdt je nog in, want het zou je carrière geen goed doen, in het bijzijn van bazen zo’n feest op zijn kop te zetten, maar thuis moet je stoom afblazen. Zo’n vingerafdruk op haar tengere nek verdwijnt wel na enkele dagen, maar de indruk haar leven bedreigd te zien laat eeuwig een spoor op haar ziel na. Later zie je dat in, maar op het ogenblik zelf ben je verblind door een woede die maakt dat je alles verliest waarover je dacht te beschikken, je zelfbeheersing, je zelfrespect, jezelf doordat je haar kwijt dreigt te raken die ervoor zorgt dat je zijn kunt hetgeen je wilt zijn: de enige man in haar leven.

Voordat je daar achter bent gekomen, is het kwaad allang geschied.
Voordat je daar achter bent gekomen, is het kwaad allang geschied. Haar verwijtende blikken verdragen kost je meer moeite dan langere shiften draaien. De nachtploeg vooral brengt goed op, en van wat er dan thuis in je bed gebeurt heb je geen weet, tot je de knipoogjes waarneemt waarmee ze, je maten, het achter je rug over je blijken te hebben. Dan pas valt het je op dat een lid van je ploeg de laatste tijd vaker afwezig is. Wantrouwig als je bent, klinkt in je hoofd een alarmsignaal. Je wilt het nog steeds niet geloven, maar de drang om te weten is sterker dan de neiging de waarheid te schuwen.

Daar vind je haar dan in je bed, met een kerel in wie je de geilaard herkent die tijdens het personeelsfeest je vrouw met zijn blikken ontkleedde, een aantasting van haar eerbaarheid die hem toen erger voorkwam dan haar naakt bij een vent aan te treffen die dit keer in plaats van zijn ogen zijn handen had gebruikt. Wat er toen over hem kwam, begrijpt hij nog altijd niet, maar hij voelde zich plotseling anders, alsof er een andere Frits in hem school die dat voorval had afgewacht om zich te openbaren. Twee Fritsen, van wie de nieuwe tevoorschijn trad uit de oude die gedwee een stapje terug zette om het alter ego gade te slaan dat beheerst de scène taxeerde van een man en een vrouw die betrapt in hun overspel een gedaante observeerden die verschilde van elke figuur waarin de bedrogen echtgenoot zich ooit eerder aan hen had vertoond. Het kwam zelfs niet tot een handgemeen. Een hoofdbeweging van Frits, de nieuwe, volstond om de man in het bed als de bliksem te doen verdwijnen. Frits, de oude, stond erbij en keek er verwonderd naar, zich afvragend waar en wanneer hij zijn liefdesrivaal toch nog de hersens zou inslaan.

 

Overzicht

Rudi Hermans

De vrucht van de oude dag

“Zomaar wat lopen, had Clara gezegd, maar dat loopt nu al uren uit. Naar de heide en terug duurt een uurtje, lang genoeg voor zomaar wat. Duurt het langer, dan krijgt zo’n voettocht een doel, een plek die bereikt moet worden om de wandeling zin te geven, want niemand loopt graag uren doelloos rond, zomaar voor zijn plezier. Wat is haar doel? Welk plezier beleeft ze tijdens haar lange afwezigheid? Het wordt in elk geval niet gedeeld met hem, zoveel is duidelijk. Wat hem stoort is haar inconsequentie. Ze schiep in zijn hoofd een verwachtingspatroon dat door haar gedrag wordt verstoord. Als ze hem had gewaarschuwd dat ze wegbleef tot laat in de middag, dan zou hem dat niets hebben uitgemaakt. Maar ze gaf te verstaan dat ze slechts even zou uitblijven, en dan is dat wat hem betreft bindend. Ze weet toch hoe vlug hij zich zorgen maakt, hoe zijn onrust de kop opsteekt als wat hij verwachtte niet strookt met de realiteit.”

Wanneer Clara, de vrouw van Frits, op een dag de deur uitgaat en langer dan normaal wegblijft, speelt in het hoofd van de gepensioneerde automonteur de film van hun leven samen. Een film die naarmate de uren vorderen alsmaar zwarter wordt.
De vrucht van de oude dag is in Hermans’ traditie een verhaal dat een pijnlijke inkijk geeft in het menselijk gedrag, en de onhandigheid waarmee mensen - door de henzelf of door anderen opgelegde regels, normen en waarden - daarmee omgaan. Frits is allesbehalve de man die je graag in je naaste omgeving zou hebben, maar net dat maakt van hem een onvergetelijk romanpersonage.

Lees méér.

Op de hoogte

Ontvang het laatste nieuws via onze nieuwsbrief