leesfragment

Leesfragment. ‘Allemans gek’ van Richard Russo

Richard Russo laat in Allemans gek op tragikomische wijze zien wat er in de onderbuik van de maatschappij gebeurt en waar al die stemmen voor populistische leiders als Donald Trump vandaan komen. Een van Russo’s personages is politiechef Douglas Raymer, die het niet makkelijk heeft: vlak voor zijn pensioen verongelukt zijn vrouw die op het punt stond om met haar geheime minnaar te verdwijnen. Hij is vastbesloten haar minnaar te vinden. Hoe hij zijn zoektocht begint, lees je hieronder.

De meeste van haar theatervrienden waren te veel met zichzelf bezig om haar te missen of zich haar zelfs maar te herinneren.
Becka, dacht hij, terwijl de tranen in zijn ogen sprongen bij de herinnering aan die veel te korte periode waarin ze van elkaar hadden gehouden. Aangezien geen van de rouwenden op hem lette, besloot hij een blik in de richting van haar graf te werpen. Hij wist globaal waar het was, maar door de liggende grafstenen op Dale kon hij niet precies zeggen waar. Iemand had een bos rode rozen met lange stelen op een van de graven dicht bij het hare gelegd, waardoor Raymer, die de eerste verjaardag van haar dood ongemerkt voorbij had laten gaan, een doordringende scheut verlaat schuldgevoel voelde. Becka was enig kind geweest, haar ouders waren omgekomen bij een auto-ongeluk toen ze nog op de middelbare school zat, en de meeste van haar theatervrienden waren te veel met zichzelf bezig om haar te missen of zich haar zelfs maar te herinneren. En dus kwam het alleen op Raymer neer, tenzij je Alice Moynihan meerekende.

Of de man voor wie Becka hem had willen verlaten.

Toen Gus hem opnieuw aanstootte, met een verbaasde blik op zijn gezicht, besefte Raymer dat hij de afstandsbediening van een garagedeur uit zijn broekzak had gehaald en daar onbewust mee speelde. Niet lang na Becka’s dood had hij haar rav weer verkocht aan de Toyota-dealer bij wie hij hem twee jaar daarvoor had gekocht. Hij dacht dat hij de auto goed had schoongemaakt, maar een garagemedewerker had, toen hij hem klaarmaakte voor de verkoop, een afstandsbediening gevonden toen hij de bestuurdersstoel helemaal naar achteren duwde. ‘Ik weet zeker dat je je gek hebt gezocht hiernaar,’ zei hij, toen hij het apparaat langs bracht op het politiebureau. ‘Ik begrijp niet hoe dat ding zo onder de stoel klem heeft gezeten.’

Raymer had eerst gedacht dat het de afstandsbediening voor hun eigen garagedeur was. Hij had de dag na haar begrafenis het huis te koop gezet, en had zich voorgenomen hem aan de nieuwe eigenaren te geven. Daarna had hij hem in zijn bureaula gelegd en was hij hem helemaal vergeten, tot een paar weken geleden. Het huis was snel verkocht en hij herinnerde zich duidelijk dat hij de kopers twee afstandsbedieningen had gegeven, samen met de sleutels. Dus waar kwam déze afstandsbediening vandaan?

‘Gaat ’t wel?’ fluisterde Gus. ‘Ja, prima,’ fluisterde Raymer.
‘Gaat ’t wel?’ fluisterde Gus.
‘Ja, prima,’ fluisterde Raymer, hoewel hij zich in werkelijkheid wat duizelig voelde, en hij stopte het apparaat weer in zijn zak.
‘Hou op met heen en weer zwaaien.’
Hij realiseerde zich niet dat hij dat deed, dus hield hij ermee op.

Het was natuurlijk mogelijk dat dit rare, kleine mysterie helemaal niets met Becka te maken had. De rav was een demonstratiemodel geweest toen ze de auto kochten, met enkele honderden kilometers op de teller, dus kon de afstandsbediening van een van de autoverkopers zijn geweest. Maar waarschijnlijk niet. Hij was niet per ongeluk onder de stoel gevallen. Nee, hij was daar moedwillig verstopt. Bij het plegen van overspel in een klein stadje was het een belangrijk obstakel waar je je auto moest laten. Als je die op straat parkeerde, kon iemand hem zien en misschien herkennen. Je kon een paar straten verderop parkeren, maar dan zouden de mensen nog altijd denken dat je vreemdging; ze zouden dan alleen concluderen dat je met de verkeerde vreemdging. Beter was het om in het donker aan te komen, meteen de garage van je geliefde binnen te rijden en de deur weer te laten zakken voordat iemand jou of je auto zag.

‘Wat is dat?’ had Charice willen weten toen ze zijn kantoor onverwacht binnenkwam en hem betrapte terwijl hij de afstandsbediening onderzocht alsof het een fossiel was.

Bij het plegen van overspel in een klein stadje was het een belangrijk obstakel waar je je auto moest laten.
‘Een afstandsbediening voor een garagedeur.’
‘Dat zie ik ook wel,’ zei ze, zoals gewoonlijk geïrriteerd, met hem in elk geval. ‘Ik bedoel, wat is er met deze specifieke afstandsbediening aan de hand?’
Hij legde uit waar de afstandsbediening vandaan kwam, dat hij onder de bestuurdersstoel van Becka’s rav was gevonden.
‘Gooi ’m weg,’ zei ze, zonder een spoortje aarzeling.
‘Waarom?’ vroeg hij, want hij zag meteen dat zij tot dezelfde conclusie was gekomen als hij.
‘Ik zal je vertellen waarom. Omdat het niet per se hoeft te betekenen wat jij denkt dat het betekent.’

Wat wíj denken dat het betekent, bedoelde ze.

‘Het kan zijn dat ze haar auto aan iemand heeft uitgeleend,’ ging Charice verder, ‘en dat de afstandsbediening is vergeten.’
‘Maar als iemand haar auto heeft geleend, waarom zou hij dan de afstandsbediening voor zijn garagedeur bij zich hebben gehad? Had die niet in zíjn auto moeten liggen? Stop jij je afstandsbediening in je tasje?’
‘Ik heb er geen. Ik heb zelfs geen garage. Trouwens, je hebt er niets mee te maken wat er in mijn tasje zit.’
‘Oké,’ zei Raymer, die dat verder negeerde. Met Charice kon je maar beter een hoop van wat ze zei negeren. ‘Maar hoe is hij dan onder de bestuurdersstoel terechtgekomen?’
Ze haalde haar schouders op. ‘Het kan iets heel onschuldigs zijn, wil ik maar zeggen.’
Hierbij trok hij zijn wenkbrauwen op.
‘Geef het maar toe. Je bent niet helemaal helder in je hoofd sinds Becka is overleden.’ Door zijn huis te verkopen, bedoelde ze. Door naar de Morrison Arms te verhuizen. Door de rav te verkopen in plaats van zijn waardeloze Jetta. Alle drie de beslissingen waren ingegeven door wrok en zelfhaat.

‘Geef het maar toe. Je bent niet helemaal helder in je hoofd sinds Becka is overleden.’
‘En trouwens,’ ging Charice verder, terwijl ze zich met haar handen op haar heupen over hem heen boog, ‘stel dat je het bij het rechte eind hebt, wat niet het geval is. Wat wil je dan gaan doen? Wil je die afstandsbediening op elk huis in Bath richten om te zien welke garagedeur opengaat?’

Dat was, in een notendop, precies het plan dat in Raymers brein was ontstaan, hoewel hij het met tegenzin wilde toegeven aan iemand die zo duidelijk van zins was om het belachelijk te maken. Maar wás het wel zo’n slecht idee? Bath was immers maar een klein stadje en hij kon in zijn vrije tijd buurt voor buurt uitkammen. Was dat niet goed, systematisch politiewerk, waarmee je de onschuldigen buiten je onderzoek wist te houden?

‘Weet je hoe het zit met die afstandsbedieningen, Chef? Ze zenden iets van een signaal uit, alleen hoort dat signaal – bijvoorbeeld van deze in je hand – niet alleen bij deze afstandsbediening. Het is als een autosleutel. Stel dat je een Volkswagen Jetta hebt.’

‘Ik héb een Volkswagen Jetta.’
‘Kijk eens aan. En je hebt een sleutel ervoor.’
‘Charice…’

‘Maar wat je níét weet, omdat je nu eenmaal geen crimineel bent, is dat jóúw sleutel, voor jóúw auto, ook werkt op een handvol andere vw’s, misschien zelfs op een paar Audi’s. Allerlei Duitse wagens. En dat dan nog maar alleen in deze regio. Moet je eens in Albany gaan kijken. Laat staan in de hele staat New York.’

‘Dus jij bent wél een crimineel, aangezien jíj dit wel weet?’
Zoals wel vaker zette Charice’ logica Raymer op het verkeerde been. ‘Dus jij bent wél een crimineel, aangezien jíj dit wel weet?’

‘Ik weet het omdat ik veel criminelen ken. Afgezien van Jerome en ik – Jerome was haar broer – bestaat mijn familie voornamelijk uit boeven. Ik heb een neef in Georgia die heeft gezeten voor autodiefstal. Hij brak in een auto in, waardoor het alarm afging en hij werd gepakt. Het tragische van dit verhaal? Het bleek dat hij een sleutel had die op het contactslot paste. Hij had de auto helemaal niet open hoeven te breken.’

‘Hij was een autodief. Hij werd gepakt en kreeg celstraf. Hoezo is dat tragisch?’
‘Bovendien,’ ging Charice verder, allerminst uit het veld geslagen, ‘hoe denk je dat het eruitziet, de commissaris van politie die voor de huizen van burgers staat en probeert hun garages open te krijgen? Ze zullen je voor een complete idioot houden.’

Hierin had ze gelijk gekregen. De volgende ochtend was Raymer zijn onderzoek vroeg begonnen in zijn oude buurt, om het uit te proberen. Het was immers onwaarschijnlijk dat ze iets had gehad met iemand in hun straat, omdat ze er dan wel heen was gelopen en niet haar auto had gepakt. Maar hij was benieuwd of Charice gelijk had en of de afstandsbediening wellicht onschuldige garagedeuren zou openen. Hij was de straat op en neer gelopen zonder dat er ook maar één deur in beweging kwam. Hij had zelfs de garage van zijn oude huis geprobeerd, voor het geval dat de afstandsbediening een reserveapparaat was, en hij dat was vergeten. Toen hij terugkwam bij zijn Jetta, werd hij opgewacht door een man in een badjas. ‘Goed, waar ben jij nou helemaal mee bezig?’ zei de man, met achterdochtige rimpels in zijn voorhoofd en wijzend op de afstandsbediening.

‘Politiezaken,’ zei Raymer, een zwak excuus dat mensen soms geloofden.
‘Hoezo zijn het politiezaken als jij probeert mijn garagedeur open te maken?’

‘Gooi dat stomme ding wég. Jij wilt dat die afstandsbediening overspel betekent. En dat betekent hij niet. Bovendien negeer je het echte probleem.’
Raymer herhaalde wat Charice hem had verteld over de werking van zulke afstandsbedieningen, waarmee hij wilde impliceren dat zijn interesse professioneel van aard was, dat hij zich zélf zorgen maakte, want ‘jouw afstandsbediening zou zomaar míjn garage kunnen openen, waardoor jij mijn huis binnen kan komen’.

‘Maar ik richt die van mij niet op jouw huis. Jij richt jouw afstandsbedieningop mijn huis.’
‘Ik bedoelde het hypothetisch,’ zei Raymer.
‘Ik niet,’ zei de man.

De volgende dag beging hij de vergissing om Charice te vertellen over dit incident. ‘Wat zei ik je nou?’ Ze leek overdreven onvermurwbaar als het om dit onderwerp ging, maar met haar wist je het nooit zeker. Charice was nogal onvermurwbaar over welk onderwerp dan ook. ‘Gooi dat stomme ding wég. Jij wilt dat die afstandsbediening overspel betekent. En dat betekent hij niet. Bovendien negeer je het echte probleem.’

Ook laat Richard Russo Sully, de onaangepaste held uit Niemands gek, terugkomen in zijn nieuwe boek. Sully hoeft niet meer te werken, en heeft inmiddels zware hartproblemen. Koppig weigert hij behandeling terwijl hij zijn klachten voor zijn geliefden probeert te verbergen. Wie is hier nou de gek?

 

Op de hoogte

Ontvang het laatste nieuws via onze nieuwsbrief