nieuws

LEESFRAGMENT: de opening van de Olympische Spelen in ‘Antwerpen 1920’

Vandaag is het exact 100 jaar geleden dat de plechtige openingsceremonie plaatsvond van de Olympische Spelen in Antwerpen 1920. In het boek Antwerpen 1920 van Jasper Truyens lees je alles over de spelen, maar vandaag krijg je alvast het hoofdstuk over de openingsceremonie cadeau!

 

14 augustus 1920 –  The Games Reborn

In 1920 startte de olympische competitie op vrijdag 23 april met de ijshockeywedstrijd België-Zweden. Dat was 83 dagen voor de openingsceremonie in het Olympisch Stadion. Die openingsceremonie was gepland op zaterdag 14 augustus.

Ondanks het feit dat de openingsceremonie altijd de officiële start is van een olympiade, zijn er vaak al kwalificaties, eerste rondes of zelfs competities die afgerond worden voor de officiële start. De Spelen van 1920 waren dus al gestart, maar het Olympisch Stadion was nog niet opgeleverd.

Pas een maand na de eerste ijshockeywedstrijd werd, op 23 mei, het Olympisch Stadion ingewijd met een turngala van de Noordergouw van de Belgische Turnbond. Nog een maand later, op 27 juni, hield de Belgische Atletiekbond selectiewedstrijden voor de Spelen in het stadion.

Anno 2020 bevat het Olympic Charter in regel 55 ‘opening and closing ceremonies’, de formaliteiten waaraan een uitvoerend comité zich moet houden bij de organisatie van de openingsceremonie. Zo moeten alle scenario’s, schema’s en programma’s op voorhand goedgekeurd worden door het IOC en mag er niet gespeecht worden tijdens de Spelen.

Enkel de president van het organiserend comité, het staatshoofd van het gastland en de president van het IOC mogen enkele zinnen zeggen, die op voorhand bepaald zijn. De tekst van koning Albert I was: ‘Je proclame l’ouverture des Jeux Olympiques d’Anvers, célebrant la VIIe Olympiade de l’ère moderne.’

Het vrijlaten van duiven, het hijsen van de olympische vlag en het afleggen van de Olympische eed door een atleet zijn gebruiken die in Antwerpen werden geïntroduceerd.

Verder dient de hele ceremonie de volgende dertien gebruiken te omvatten. Die zijn in de loop der jaren mondjesmaat ingevoerd en telkens opgenomen in het contract met het gastland. Achter elk van de gebruiken staat het jaartal waarin het gebruik voor het eerst werd toegepast:

1. Binnenkomst en welkom (1896).

2. Het volkslied van het gastland (1896).

3. De parade van de atleten (1896).

4. Officiële toespraken van de president van het organiserend comité en de president van het IOC (1896).

5. De olympische laurier (2016).

6. De vrijlating van duiven (1920).

7. De opening van de Spelen (1896).

8. Het hijsen van de olympische vlag (1920) en het spelen van de olympische hymne (1896).

9. Het afleggen van de olympische eed door een atleet (1920).

10. Het afleggen van de olympische eed door een official (1972).

11. Het afleggen van de olympische eed door een coach (2012).

12. De olympische fakkeltocht en het ontsteken van de olympische vlam (1936).

13. Het artistieke programma.

Het vrijlaten van duiven, het hijsen van de olympische vlag en het afleggen van de Olympische eed door een atleet zijn gebruiken die in Antwerpen werden geïntroduceerd. De term ‘herboren Spelen’, geïntroduceerd door Roland Renson in zijn publicaties in de jaren negentig, wijst dus ook op de oorsprong van enkele belangrijke olympische gebruiken in Antwerpen.

In 1936 in Berlijn werden de fakkeltocht en het ontsteken van de olympische vlam in het protocol opgenomen.

Het vrijlaten van de duiven staat symbool voor de vrede. Niet onlogisch dat dit gebruik kort na de Eerste Wereldoorlog op de Spelen van Antwerpen zijn oorsprong kende. Het ritueel bestaat nog steeds, maar kent sinds 1988 een meer symbolische uitvoering. Vanaf 1936 vond het vrijlaten van de duiven immers plaats net voor het ontsteken van de olympische vlam.

In 1936 in Berlijn werden de fakkeltocht en het ontsteken van de olympische vlam in het protocol opgenomen. De vlam werd eigenlijk al in 1928 in Amsterdam voor het eerst ontstoken, maar was toen nog geen officieel olympisch gebruik. Het vrijlaten van de duiven en het ontsteken van de vlam verliepen tot de Spelen van Seoel in 1988 zonder problemen. Tot er een klein dozijn duiven in en op de rand van de vuurschaal bleven zitten tijdens het ontsteken van de vlam.

Chronologie van de plechtige opening

De Olympische Spelen van Antwerpen werden geopend met een plechtigheid in de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal. Om tien uur startte onder leiding van kardinaal Mercier een viering in aanwezigheid van de atleten, allen gezeten in de middenbeuk van de kathedraal.

In het koor was plaats voor de lokale autoriteiten, burgemeester De Vos en staatsminister Seghers, het Comité Exécutif van de Olympische Spelen en afgevaardigden van de geallieerden en afzijdige landen. In zijn rede verwees de kardinaal naar de naoorlogse Spelen als school voor de sociale opvoeding, op basis van drie wetten: de wet van de morele tucht, die van de loyaliteit en die van de matigheid.

De opening in het Olympisch Stadion geschiedde volgens de eerste IOC-regel: de binnenkomst van het staatshoofd en het welkom door het Comité Exécutif. De koninklijke familie, die rond 13.45 uur in het nieuwe ‘Stadionstation’ was aangekomen, wandelde naar het Stadion, waar ze werd voorgesteld aan het Comité Exécutif en het IOC. Koning Albert I was vergezeld van de koningin, prins Leopold, prins Karel, prinses Marie-José, kardinaal Mercier en minister Janson.

Na de aankomst in het stadion hieven tweehonderd Zweedse zangers, gezeten in de kleine tribune, de Brabançonne aan. Meteen erna werd met een kanonschot de start gegeven voor het defilé van de atleten. Dat defilé verloopt traditioneel in alfabetische volgorde, volgens de taal gekozen door het gastland.

Het gastland loopt al van oudsher altijd laatst.

Het Comité Exécutif gebruikte het Frans als voertaal, waardoor landen (enkel de atleten in hun officiële kledij, voorafgegaan door een vaandeldrager en iemand met het naambord) in volgorde van hun Franse naam in het stadion verschenen: Australië, Brazilië, Canada, Chili, Denemarken, Egypte, Spanje (Espagne), Estland, de Verenigde Staten (Etats-Unis), Finland, Frankrijk, Groot-Brittannië (Grande-Bretagne), Griekenland, Nederland (Hollande), Brits-Indië (Inde Anglaise), Italië, Japan, Luxemburg, Noorwegen, Portugal, Zweden (Suède), Tsjecho-Slowakije en België.

Het gastland loopt al van oudsher altijd laatst. Normaal hadden Zuid-Afrika (Afrique du Sud) en Argentine als eerste moeten lopen in de parade, maar hun atleten stapten niet mee. Ook Monaco, Nieuw-Zeeland, Zwitserland en Joegoslavië staan niet vermeld in het verslag van Sport Revue, maar namen wel deel aan de Spelen.

Vanaf de Spelen van Amsterdam (1928) wordt een nieuwigheid aan de parade toegevoegd: de Grieken openen van dan af alle olympische parades waarop ze vertegenwoordigd zijn. Eind 2019 voerde het IOC opnieuw een wijziging door: de atleten van de volgende gaststad voor de zomerspelen zullen als voorlaatste het stadion betreden. In 2021 zal het defilé afgesloten worden door de Verenigde Staten (gastland 2028), Frankrijk (gastland 2024) en Japan (huidige gastland).

De atleten liepen het stadion in langs de triomfboog of marathonpoort om tegen de looprichting van de baan in langs de hoofdtribune te paraderen. Zo verzamelden alle delegaties op het sportterrein in rijen achter hun vlag en naamdrager. Nadat alle landen op het middenplein waren verschenen, klonken opnieuw kanonschoten en nodigde Baillet-Latour koning Albert I uit om de Spelen officieel te openen.

Sire,

Des quatres coins du monde, les nations répondont à notre invitation, se sont rendues à Anvers pour la VIIe Olympiade. C’est un bel hommage a la Belgique, dont nous sommes justement fiers. Aucun effort n’a été négligé pour recevoir nos hôtes dignement et nous espérons que tous emporteront un bon souvenir de leur séjour parmi nous. Puissent les relations qui se noueront ici se continuer par suite et des rapports étroits s’établir entre les Belges et les nations amies qui auront appris à se connaitre et à s’apprecier.

Sire,

Au nom du Comité exécutif de la VIIe Olympiade, je prie votre Majesté de daigner déclarer ouverts les Jeux Olympiques d’Anvers.

De koning antwoordde:

Je proclame l’ouverture des Jeux Olympiques d’Anvers, célébrant la VIIe Olympiade d l’ere moderne.

Nadat de koning de VIIe Olympiade officieel had geopend, klonken opnieuw kanonschoten, waarna soldaten, één voor elk gastland, een duif als vredessymbool loslieten. Vervolgens werd voor het eerst de olympische vlag gehesen in het Olympisch Stadion. Er was een grote mast opgericht aan de andere zijde van het middenplein, aan de binnenkant van de atletiekbaan.

Volgens Sport Revue vloog nog een vliegtuig over het stadion, waaruit witte strooibriefjes over de menigte werden verspreid.

Kardinaal Mercier, gezeten naast de vorst, maakte van het moment gebruik om het stadion en de atleten met een groot gebaar te zegenen. Aansluitend kwam de Belgische vlaggendrager Victor Boin met zijn driekleur naar voren om net voor de hoofdtribune voor de eerste maal de olympische eed af te leggen. Geflankeerd door twee soldaten sprak hij op een klein podium en met de Belgische vlag in zijn rechterhand de volgende woorden uit:

Nous jurons de prendre part aux Jeux Olympiques on compétiteurs loyaux, d’observer scrupuleusement les règlements et de faire prouve d’un esprit chevaleresque pour l’honneur de nos pays et pour la gloire du Sport.

(‘Wij zweren ons op de Olympische Spelen aan te bieden als eerlijke mededingers, de reglementen te eerbiedigen en steeds in ridderlijken geest te handelen voor de roem van ons land en de glorie van de sport.’)

Opnieuw klonk de Brabançonne en werd er vrolijk met de vlaggen van de deelnemende landen gezwaaid. Volgens Sport Revue vloog nog een vliegtuig over het stadion, waaruit witte strooibriefjes over de menigte werden verspreid. Het defilé van atleten maakte vervolgens een omgekeerde beweging en verliet het stadion opnieuw door de marathonpoort. Na de openingsceremonie, die rond 15.30 uur afgelopen was, bleef Albert I nog in Antwerpen om een hospitaal met oorlogsslachtoffers te bezoeken.

Verder lezen?

Op de hoogte

Ontvang het laatste nieuws via onze nieuwsbrief