nieuws

[LEESFRAGMENT]: Eric De Maerteleire over ‘Gezond eten, gezond ouder worden’

Gezond eten, gezond ouder worden is het levenswerk van Eric De Maerteleire, bio-ingenieur en doctor in de Landbouwkundige en Toegepaste Biologische Wetenschappen. Ruim acht jaar werkte hij aan het boek. Ontdek in de eerste pagina’s van het boek hoe gepassioneerd hij is door de relatie tussen veroudering en voeding.

 

Beste lezer,

Sinds de klassieke oudheid is de mens op zoek naar het levenselixir, naar het voedsel der goden. De goden waren namelijk onsterfelijk en hadden dat te danken aan het drinken van nectar en het eten van ambrozijn. Ambrozijn werd bereid uit de hoorn van een magische geit met de naam Amalthea, de pleegmoeder van de god Zeus. De oude Grieken geloofden dat wanneer mensen ambrozijn aten hun lichaam voor altijd in perfecte conditie zou blijven.

Ook in de Indische geneeskunde komen we een magisch drankje tegen, de soma, dat de mens onsterfelijkheid zou brengen. En in het oude Perzië bereidde men een ritueel drankje, de parahaoma, gemaakt van de heilige Haomaplant, die versterkende en helende eigenschappen had en een levensverlengende werking zou hebben.

De eerste Chinese keizer Qin Shi Huang – de man van het beroemde terracottaleger en de opdrachtgever van de bouw van de Chinese muur – was bezeten van de zoektocht naar onsterfelijkheid en het levenselixir. Blijkbaar werd hij slecht geïnformeerd door zijn artsen, want hij stierf op 49-jarige leeftijd door een kwikvergiftiging. Volgens oude bronnen gebeurde dat na het innemen van kwiktabletten, een tip die hij van alchemisten had gekregen in zijn zoektocht naar het eeuwige leven. De meeste van zijn landgenoten waren wat voorzichtiger en zochten naar de ‘perziken van onsterfelijkheid’.

Als je deze verhalen leest hoeft het niet te verwonderen dat velen sinds mensenheugenis op zoek waren naar dit wonderlijke voedsel of mythische drankje.

Als je deze verhalen leest hoeft het niet te verwonderen dat velen sinds mensenheugenis op zoek waren naar dit wonderlijke voedsel of mythische drankje, niet in het minst de magiërs en de alchemisten uit de middeleeuwen – alchemie was trouwens de belangrijkste wetenschap in het middeleeuwse Europa.

De Spanjaarden op hun beurt waren op zoek naar de ‘Fontein van de Eeuwige Jeugd’. Zo zou de Spaanse veroveraar Juan Ponce de Leon de bron gevonden hebben in St. Augustine, Florida, het oudste stadje van de Verenigde Staten. In het Fountain of Youth Archaeological Park, op de plek waar Juan Ponce de Leon in 1513 voet aan land zou hebben gezet, staat wel een fontein van de eeuwige jeugd, maar het is niet dé fontein. Dat weerhoudt toeristen er echter niet van er gulzig van te drinken.

Veel eeuwen nadat de Spanjaarden dachten dat ze de ‘Fontein van de Eeuwige Jeugd’ hadden ontdekt, dachten de Ieren dat ze het ‘levenswater’ hadden uitgevonden en noemden het uisce beatha. Wij kennen het drankje beter als whisky. De zoektocht wordt nog steeds voortgezet, zij het op een meer wetenschappelijke manier.

Tot op heden bestaat er echter geen middel dat er op zijn eentje in slaagt om de mens gezond te houden en hem een paar tientallen jaren ouder te laten worden. Had ik het levenselixir uitgevonden of een methode om het leven met een paar honderd jaar te verlengen, dan zou ik er direct een patent op hebben genomen en op dit moment ergens op een tropisch strand onder een palmboom zitten met een lekkere mojito of caipirinha in de hand. En dit zou ik dan nog behoorlijk lang kunnen blijven doen, aangezien ik toch zeeën van tijd had. Of het mij uiteindelijk voldoening zou geven, is een andere vraag. Ik weet zeker van niet.

Een ding is zeker, sterven doen we allemaal.

Een ding is zeker, sterven doen we allemaal. We ontkomen er niet aan en bovendien is dit een goede zaak en volkomen natuurlijk. Want waarom denk je dat de natuurlijke evolutie na miljoenen jaren nog altijd niet de veroudering heeft weggeselecteerd? Dat is omdat veroudering en sterven nu eenmaal bij het leven horen.

Een paar decennia geleden lag de nadruk van het wetenschappelijk onderzoek op adding years to life – jaren toevoegen aan het leven. De laatste jaren is de nadruk komen te liggen op adding life to years – leven (of kwaliteit) toevoegen aan de jaren. Door de steeds stijgende levensverwachting liggen mensen over het
algemeen minder wakker van ‘hoe oud ze worden’, maar meer over ‘hoe ze oud worden’.

Als de levensverwachting vandaag de dag spectaculair gestegen is, dan ligt dit aan een groot aantal factoren, onder andere een sterke vooruitgang op het gebied van de geneeskunde – zowel op preventief als curatief vlak –, een veel betere kwaliteit van onze voeding (en controle hierop) en een toegenomen hygiëne.

Ten slotte is de stijging ook te danken aan een veel betere controle over alle factoren die kunnen bijdragen tot het ontstaan van ziekten, waaronder socio-economische factoren, milieuvervuiling en productietechnieken in de industrie. Veel maatregelen worden in wetten gegoten die zo goed mogelijk worden gecontroleerd en, indien ze niet worden nagevolgd, worden bestraft.

Iedereen wil oud worden maar niemand wil oud zijn.

Het nadeel van ouder worden is dat het aantal aan ouderdom gerelateerde ziekten procentueel toeneemt. In feite is dat de logica zelve, maar mensen horen dat niet graag en willen hier iets aan doen. Iedereen wil oud worden maar niemand wil oud zijn. We willen tot op hoge leeftijd vitaal en fris ogen, actief zijn en vooral gezond zijn. Is dit een utopie? Zeker niet, maar enig realisme is toch op zijn plaats.

De tand des tijds maalt traag maar zeker en bij de ene persoon maalt die al wat harder dan bij de andere. Veel hangt af van wat je in jouw leven doet (of niet doet), waar je woont, of je veel of weinig stress hebt en op welke manier je hiermee kunt omgaan. Coco Chanel heeft ooit gezegd: ‘Op je twintigste heb je het gezicht waarmee je geboren bent, op je vijftigste het gezicht dat je verdient.’ Een grote waarheid.

Het is duidelijk: mensen willen er bij het verouderen nog lang jong uitzien en zich vitaal en sterk blijven voelen. Dit impliceert zo weinig mogelijk ziek zijn en vooral een aantal levensbedreigende ziekten zoals kanker, harten vaatziekten en diabetes ver van zich afhouden. Als dat de doelstelling is, dan staan we daar nog ver vanaf.

Uit een grootschalig onderzoek van de Bill & Melinda Gates Foundation blijkt dat slechts 4,3% van de wereldbevolking zich gezond voelt. In 2013 had namelijk meer dan 95% van de wereldbevolking last van minstens een ziekte, en 2,3 miljard mensen hadden zelfs last van vijf kwalen of meer. De wetenschappers stellen ook dat het aantal mensen met ‘nieuwe ziekten’ de komende decennia spectaculair zal toenemen. ‘Nieuwe ziekten’ zijn onder meer diabetes (met een stijging van 136%), de ziekte van Alzheimer (92%) en hoofdpijn door inname van medicatie (12%).

De hamvraag is dan ook: kunnen we veroudering afremmen? Of nog beter: kunnen we levensbedreigende ouderdomsziekten van ons afhouden of het aantal minimaliseren? Het antwoord is ja.

De hamvraag is dan ook: kunnen we veroudering afremmen? Of nog beter: kunnen we levensbedreigende ouderdomsziekten van ons afhouden of het aantal minimaliseren? Het antwoord is ja. Maar hoe?

Een groot aantal adviezen ken je al: niet roken, veel bewegen, aan stressbeheersing doen, een goed slaappatroon creëren, optimistisch zijn en veel lachen en gezond eten. Dat we bovendien wat geluk moeten hebben met onze genetische blauwdruk is vanzelfsprekend. Loopt er vanaf het prille begin hier iets fout, dan wordt het behoorlijk moeilijk om gezond oud te worden. Denk aan het gezegde van Aristoteles: ‘Je hebt een beetje geluk nodig om gelukkig te worden.’

De laatste jaren is er op het vlak van gentherapie en stamceltransplantaties behoorlijk wat vooruitgang geboekt. We zijn zelfs in staat om een baby geboren te laten worden met genetisch materiaal afkomstig van drie personen, waarbij het ‘corrupte’ DNA van een van de ouders vervangen wordt door het DNA van een geschikte donor. We staan wat dat betreft nog maar op de drempel van een geweldig interessant onderzoeksdomein dat in de toekomst zeker tot spectaculaire resultaten zal leiden.

Een heel belangrijke factor in het verouderingsproces is voeding. Voeding kan ons ziek maken of ons gezond houden. Sterker nog: door de juiste voeding kan het ontstaan van een aantal ziekten worden vermeden of toch sterk worden afgeremd, en kan de levensverwachting toenemen.

Maar dat is nog niet alles: door de juiste voeding kunnen we er lang jong blijven uitzien. De veroudering van de huid kan namelijk worden afgeremd door een aantal specifieke voedingsstoffen op te nemen, denk aan vitamine A, vitamine D3 en een aantal sporenelementen, waaronder zink. Maar het gaat tegenwoordig nog veel verder dan dat.

Wetenschappers  hebben ontdekt dat ze het aantal keren dat een bepaalde cel zich deelt in de loop van een mensenleven kunnen doen toenemen, waardoor mensen minder snel verouderen. We verouderen namelijk doordat cellen na een zekere tijd niet meer in staat zijn om zich te delen, om zeg maar te ‘verjongen’, waardoor een deel van hun functie verloren gaat, of zelfs helemaal afsterft. Als bijvoorbeeld bepaalde delen van onze huid te sterk en onomkeerbaar gaan afsterven krijgen we rimpels, een dorre en donkere huid, afschilfering en ouderdomsvlekjes of juist witte vlekken (vitiligo). We kunnen dit proces ten dele afremmen, onder andere via de voeding.

In dit boek zul je zien dat we veroudering – en ook het ontstaan van gevaarlijke ziekten – wel kunnen afremmen, maar niet stoppen. De focus van mijn boek ligt op voeding. Op basis van wetenschappelijk onderzoek zal ik een aantal factoren en mechanismen bespreken die het verouderingsproces kunnen afremmen, met de focus op wat je kunt eten en drinken om de kans op een aantal gevaarlijke ziekten zoals kanker, hart- en vaatziekten, diabetes, de ziekte van Alzheimer en andere te minimaliseren.

In dit boek zul je zien dat we veroudering – en ook het ontstaan van gevaarlijke ziekten – wel kunnen afremmen, maar niet stoppen.

Daarnaast geef ik aan het einde van ieder hoofdstuk enkele praktische aanbevelingen, die ik zo eenvoudig mogelijk houd. Maar onthoud: er bestaat geen enkele molecule of geen enkel voedingsmiddel dat al deze effecten in zijn eentje kan bewerkstellingen. Het geheel is oneindig veel groter dan de som van de individuele componenten. Ik wil ook zeker niet beweren dat de middeltjes die in dit boek zijn opgesomd de enige zijn die je jonger en vitaler kunnen houden. Als ik dat zou willen – laat staan zou kunnen – dan zou ik een boek van minstens tienduizend bladzijden moeten schrijven. En dan zou de lijst nog niet volledig zijn.

Je begrijpt dus, beste lezer, dat ik een keuze heb moeten maken. De nadruk ligt op voedingsmiddelen die we direct binnen handbereik hebben en die tot op zekere hoogte thuishoren in onze maatschappij. Ik ben ervan overtuigd dat je de meeste wel zult kennen, maar wellicht eet of drink je ze maar sporadisch of helemaal niet. Omdat je misschien de helende krachten van deze producten op jouw gezondheid niet kent en je de gewoonte niet hebt om ze regelmatig te eten. En die gewoonte creëren is juist zo belangrijk. Je mag nog zo overtuigd zijn van de geweldige werking van bijvoorbeeld kurkuma, maar als je het product niet regelmatig opneemt in je dagelijkse voeding, houden zijn weldadige eigenschappen niet aan.

Uiteraard moet een gezond voedingspatroon steeds gekoppeld worden aan een verantwoorde manier van leven en bewegen. Juiste voeding kan niet (volledig) compenseren als andere factoren niet onder controle worden gehouden. Als je constant in de zon ligt te bakken en jouw huid donker en rimpelig wordt, zullen ook tien kopjes groene thee per dag je huid niet jonger maken. De tips die ik je hier geef dienen dan ook te worden geïntegreerd in je dagelijkse leefpatroon.

Laten we ook niet vergeten dat we enorm veel te danken hebben aan de ronduit spectaculaire ontwikkeling van de geneeskunde in de laatste decennia. Dat betekent dat, mocht er iets fout gaan met je gezondheid, je zo snel mogelijk een bevoegde arts dient te consulteren. Voorkomen is nog altijd beter dan genezen, maar soms is een snelle diagnose doorslaggevend en tegenwoordig redt die veel levens. De geneeskunde zal je dikwijls ‘genezen’, maar je moet wel de eerste stap zetten.

‘Laat voeding uw medicijn zijn, en medicijn uw voeding.’

De zoektocht van wetenschappers naar de ‘Steen der Alchemisten’ of ‘Steen der Wijzen’ is al lang geleden veranderd in een zoektocht naar het geheel van elementen dat in staat is om de mensen gezond te houden ineen steeds veeleisendere maatschappij. Maar Hippocrates, de vader van de geneeskunde, sprak toen al wijze woorden: ‘Laat voeding uw medicijn zijn, en medicijn uw voeding.’

Na het lezen van dit boek is aan jou de keuze wat je met deze informatie doet. Als je de vele tips die ik hier geef integreert in je eetpatroon, zullen ze jou gezond houden en wezenlijk bijdragen aan jouw levenskwaliteit. Daar ben ik ten stelligste van overtuigd. Ik zou al heel tevreden zijn als 20% van de lezers 80% van de tips in dit boek zou volgen
en toepassen – het bekende Paretoprincipe.

Maar, eens te meer: beschouw niet iedere tip als het elixir of life, want dan zul je ontgoocheld worden. Als je het geheel niet uit het oog verliest, krijg je wel een cocktail of life, waar je tot op hoge leeftijd met plezier aan zult nippen. Liefst op een terrasje, of ergens onder een palmboom op een tropisch strand. Misschien zie je me wel in de buurt zitten.

Het ga jullie allen heel goed.

Eric De Maerteleire

 

Op de hoogte

Ontvang het laatste nieuws via onze nieuwsbrief