nieuws

Nooit meer liegen? Ontdek de kracht van eerlijk zijn in een wereld vol leugens

We willen altijd de waarheid horen, toch? Beter gezegd, we eisen het vaak zelfs. We vertellen onze kinderen dat ze nooit mogen liegen en scheiden van onze partner als hij of zij dat wel doet. We keuren politici die liegen af en zijn gekwetst als blijkt dat onze vrienden hebben gelogen. Maar hoe eerlijk zijn we zelf als puntje bij paaltje komt? In Nooit meer liegen? neemt Judi Ketteler je mee op haar persoonlijke, met wetenschap onderbouwde zoektocht, waarin ze het plezier en de pijn van eerlijk zijn in een wereld vol leugens ontsluiert. Lees hier alvast de eerste pagina’s.

Inleiding: Aandacht besteden aan eerlijkheid

Iedereen wil de waarheid horen, maar niemand wil eerlijk zijn. — Anoniem

In de maand dat ik dit boek begon te schrijven, mocht ik ook twee weken lang mijn contactlenzen niet dragen ter voorbereiding op een laserbehandeling. Ik ben ernstig bijziend en zie niet veel zonder lenzen. Vandaar dat ik mijn bril ging dragen om te kunnen werken, autorijden, tv-kijken en normaal te functioneren. Maar hardlopen was een heel ander verhaal. Doordat ik zweet tijdens het hardlopen, is het onmogelijk om mijn bril op te houden. Ook word ik duizelig als ik mijn bril ophoud doordat hij lichtjes op- en neergaat bij elke stap die ik zet. Zonder mijn bril op zie ik slechts één meter voor me. Ook kan ik vaag auto’s onderscheiden en zien of een verkeerslicht op rood of groen staat. Ik besloot dat dat genoeg was om te kunnen hardlopen. In plaats van de kronkelige, bosrijke paden te nemen waar ik vaak hardliep, ging ik langs de grote wegen op de stoep lopen. Zo rommelde ik wat aan.

Maar hardlopen zonder goed te kunnen zien is best wel eng. Ik overdrijf niet als ik zeg dat ik geen shit zag, want ik trapte minstens één keer in de hondenpoep. De wereld om me heen was heel wazig. Ik kon de gezichten van de mensen die ik op de stoep tegenkwam niet zien. Ik zag de huizen, bomen en bloemen niet. Maar ik had deze routes honderden keren eerder gelopen, dus ik miste niet echt iets interessants. Ik voelde me alleen zo verloren, omdat ik niets bekends zag. Deze ervaring zette me aan het denken over mensen met een visuele beperking, van wie die beperking niet verholpen kan worden met een bril of contactlenzen. Ook bedacht ik hoezeer ik mijn eigen gezichtsvermogen als vanzelfsprekend beschouwde. Het was absoluut een les in dankbaarheid.

Elke keer als ik terugkwam van het hardlopen, liep ik mijn huis binnen, veegde het zweet van mijn gezicht en zette mijn bril meteen weer op. Dat was zo’n geweldige, zintuiglijke ervaring. Van me voortbewegen in een wereld met wazige vormen ging ik naar een wereld waarin alles meteen scherp was. Wat nog verbijsterender was, was dat ik de macht had om te besluiten of ik in een wereld wilde rondlopen waarin ik slechts de vage contouren van het landschap zag, of dat ik de lens pakte die ik echt nodig had om goed te kunnen zien.

Eerlijkheid lijkt een beetje op het opdoen van je bril nadat je op bekende paden hebt gelopen, maar deze slechts gedeeltelijk kon zien.
Ik vertel je dit omdat ik iets anders besefte in die paar rare lensloze weken die samenvielen met het schrijven van dit boek. Eerlijkheid lijkt een beetje op het opdoen van je bril nadat je op bekende paden hebt gelopen, maar deze slechts gedeeltelijk kon zien. Opeens zie je zoveel meer, en je kunt de textuur en de nuances die je eerder niet zag in je opnemen. Het lukte me net om hard te lopen zonder mijn bril op, maar dat was het dan ook. Ik kon niet op een echte manier deelnemen aan de wereld. Daarvoor had ik corrigerende lenzen nodig. Aandacht besteden aan eerlijkheid is een soort corrigerende lens die je helpt om op een uitgebreidere, veelzijdigere manier om te gaan met de wereld om je heen. Als het je gaat opvallen dat je keuzes maakt om te liegen of de waarheid te vertellen, ga je op een nieuwe manier naar je leven kijken. Als je besluit om er aandacht aan te blijven besteden (en dan bedoel ik echte aandacht), loop je onvermijdelijk tegen de ironie aan in de relatie die mensen hebben met eerlijkheid. Die relatie houdt namelijk in dat we heel graag willen dat anderen eerlijk tegen ons zijn, maar we worstelen er tegelijkertijd enorm mee om zelf eerlijk te zijn. Het woord ‘willen’ is waarschijnlijk een understatement. We willen eigenlijk niet alleen dat anderen eerlijk zijn. We eisen het. We protesteren als we het niet krijgen. We gaan scheiden als onze echtgenoot niet eerlijk is. We sturen mensen naar de gevangenis die er niet in slagen eerlijk te zijn. We kijken bestraffend naar onze kinderen als ze niet eerlijk zijn. Maar als het op ons eigen gedrag aankomt, nou ja, eh… Kunnen we het ergens anders over hebben?

Aan de ene kant weten we dat oneerlijkheid een groot maatschappelijk probleem is dat veel slachtoffers maakt. We kunnen precies aangeven op welke terreinen oneerlijkheid troef is. Zo liegen politici routineus, nieuws in roddelbladen dat verzonnen is wordt als echt nieuws gepresenteerd en verspreid via de sociale media, bedrijven houden zich niet aan de regels en hun topmensen bedriegen moedwillig het publiek. Oneerlijkheid treft ons ook op zeer persoonlijk niveau. Als bijvoorbeeld onze partner, vrienden, familieleden of kinderen tegen ons liegen, voelen we ons verraden, in verlegenheid gebracht, ja soms zelfs geschokt. Als we erachter komen dat iemand van wie we houden iets verdachts of kwetsends heeft gedaan en heeft geprobeerd om het te verbergen, is het niet ongebruikelijk om te zeggen: ‘Ik ben niet kwaad op je omdat je [vul zelf in]. Het is eerder zo dat ik kwaad ben omdat je erover hebt gelogen.’

Het is duidelijk dat liegen kwetsend, schadelijk en vaak strafbaar is.

Aan de andere kant, als het over onze eigen eerlijkheid gaat en de besluiten die we hierover nemen, wordt het allemaal wat vager. Ik wil eerlijk zijn, omdat ik een goed mens wil zijn. Ik wil niemand kwetsen of schade toebrengen, of iets doen wat niet mag van de wet. Toch heb ik nog steeds moeite om in verschillende situaties oprecht te zijn tegen mensen. Bijvoorbeeld omdat ik iemand niet wil kwetsen. Of ik heb moeite om tegen mijn eigenbelang in te gaan. Andere keren is het een strijd om gewoon eerlijk tegen mezelf te zijn. Ik heb met genoeg mensen gesproken over hun ervaringen met eerlijk zijn om te beseffen dat dit fenomeen (eerlijkheid eisen van anderen en tegelijkertijd worstelen met onze eigen waarheden en leugens) deel uitmaakt van het menszijn. Ik denk dat het juist is om het etiket ‘cognitieve dissonantie’ erop te plakken, wat betekent dat je twee of meer tegenstrijdige waarden of overtuigingen in je hoofd hebt zitten. Daarom kun je aan de ene kant eerlijkheid zien als iets waar niet aan getornd mag worden, terwijl je aan de andere kant het zelf soms niet zo nauw neemt met de waarheid.

Daarom kun je aan de ene kant eerlijkheid zien als iets waar niet aan getornd mag worden, terwijl je aan de andere kant het zelf soms niet zo nauw neemt met de waarheid.
Bijvoorbeeld… wanneer je je kinderen vertelt over Sinterklaas of de Kerstman.

Of wanneer het vertellen van een geheim de mensen van wie je houdt meer kwaad dan goed doet.

Of wanneer je wakker wordt en denkt aan de liefde bedrijven met iemand die niet je echtgenoot is.

Of wanneer je het vermijdt om vervelende feedback aan iemand te geven die kwetsbaar is.

Of wanneer je een geweldig, gezellig leven leidt als je naar de vrolijke foto’s op Facebook kijkt, maar jezelf in werkelijkheid een aantal nachten per week in slaap huilt.

Nooit meer liegen? gaat over die momenten en nog veel meer: de grote en de kleine; de overduidelijke en de niet zo duidelijke; de beschamende en de verlossende; en, in de woorden van het Gebed om Kalmte, de wijsheid om het verschil hiertussen te zien. Gezien ons huidige politieke klimaat en de snelheid waarmee leugens worden verspreid, is eerlijkheid tegenwoordig een van de belangrijkste onderwerpen. We worden overstelpt met oneerlijkheid, en we hebben geleerd om de informatie die we onder ogen krijgen niet te geloven, maar in plaats daarvan continu de gegevens te evalueren om te zien of ze leugens en nepnieuws bevatten. Dat is ongelooflijk stressvol en ontmoedigend. Toch heeft het geen zin om te blijven klagen over alle oneerlijkheid in de wereld als we niet ook naar onszelf kijken en onze eigen patronen rondom liegen vaststellen. Onze eigen keuzes. Ons eigen doen-alsof. Onze eigen leugens. Vandaar dat ik mezelf tijdens het schrijven van dit boek hiertoe uitdaag, en ik hoop dat jij dat ook doet. Hoewel het moeilijk kan zijn, maakt dit zelfonderzoek je alleen maar sterker. Niet alleen helpt het je om je relaties te versterken en je communicatievaardigheden te verbeteren, het helpt je ook om je minder een slachtoffer te voelen van een oneerlijke wereld. Bovendien word je er een meer betrokken mens door. Als je je machteloos voelt in het huidige klimaat vol leugens, vind je je kracht weer als je je op jezelf richt.

 

In dit boek wil ik onder meer de volgende vragen onderzoeken: Bestaat er zoiets als een echt eerlijk leven? Hoe voelt het om te werken aan een eerlijker leven thuis, op het werk en in de wereld om ons heen? Wanneer is bedrog beter dan eerlijk zijn? Waarom liegen we uit gewoonte? Waarom is een gesprek over eerlijkheid zo beladen en zit zo’n gesprek vaak vol waarheden als een koe die niet eens waar zijn? Waarom waarderen we tegenwoordig eerlijkheid zo, terwijl we tegelijkertijd zelf zo achterbaks doen? Wat zijn de gevolgen van herhaaldelijk tegen onszelf liegen? En tot slot, wat is de kracht van eerlijkheid in een wereld die zo vol leugens is? Het is niet mijn bedoeling om mezelf neer te zetten als iemand die alle antwoorden heeft als het over eerlijkheid gaat. Ik ben eerder iemand die bereid is om ongemakkelijke vragen te stellen. In dit boek probeer ik de antwoorden erop te vinden en ze zo duidelijk mogelijk op te schrijven. Maar het is slechts mijn poging, en ik beweer niet dat mijn ervaringen alomvattend zijn. Je kunt mijn verhaal lezen en alle etiketten en woorden op me plakken waarvan je denkt dat ze relevant zijn (zoals: ze komt uit een katholiek nest; ze is wit en komt uit de middenklasse; ze is beschermd opgevoed; ze is te liberaal, te Amerikaans, te veel uit het Midden-Westen, of te provinciaal; haar echtgenoot en zij hebben een onconventioneel huwelijk; ze heeft nog nooit met echte tegenslag te maken gehad), en dat klopt dan. Ik heb lang en diep nagedacht over voor wie dit boek is en op wie het van toepassing is. Bijvoorbeeld, is het van toepassing op vluchtelingen die moeite hebben met overleven? Is het van toepassing op mensen die liegen of de waarheid verbergen vanwege hun beroep, zoals geheim agenten? Is het net zo relevant voor links stemmende mensen als voor rechts stemmende mensen? Voor studenten en gepensioneerden? Voor man en vrouw? (Of voor man en man, of vrouw en vrouw?) Hoe zit het met mensen die iets verschrikkelijks hebben meegemaakt en voor wie de waarheid te gevaarlijk lijkt? Of heel verlegen mensen, of mensen die een sociale

Ik kan nu zeggen dat dit boek voor iedereen is die besluit dat het voor hem of haar is.
angststoornis hebben? Vanaf het moment dat ik begon met schrijven, maakte ik me zorgen over wie ik misschien zou beledigen, wie ik boos zou maken, wie ik over het hoofd zou zien, of wie mij niet langer serieus zou nemen. Ik vroeg me af of ik politiek moest vermijden en mijn gevoelens over maatschappelijk beladen onderwerpen moest afzwakken, om te voorkomen dat ik voor betweter zou worden uitgemaakt. Ik vroeg me af wat mijn verhaal was en wat het verhaal van een ander was, en hoe ik het verschil ertussen zou weten. Ik vroeg me af of ik zelfingenomen en naïef was, omdat ik, vergeleken met de meerderheid van de mensen in de wereld, schreef vanuit een bevoorrechte positie. Ik vroeg me af of ik onverantwoordelijk was, doordat ik me vooral richtte op de psychologie van het eerlijk-zijn en het innerlijke leven van mensen, versus het aanpakken van de ingewikkelde sociale en economische factoren waardoor ons gedrag gevormd wordt. Maar ondanks al dat gepeins en getwijfel bleef ik doorschrijven. Ik kan nu zeggen dat dit boek voor iedereen is die besluit dat het voor hem of haar is. Ik heb het voor het merendeel om egoïstische redenen geschreven, omdat ik wilde achterhalen hoe eerlijkheid in elkaar steekt zodat ik een beter mens kon worden. Ik moedig iedereen die dit leest aan om net zo egoïstisch te zijn en te kijken hoe je eerlijkheid kunt toepassen in je leven. Want ik ben ervan overtuigd dat de mensen om ons heen enorm kunnen profiteren van ons egoïstische verlangen om het te blijven proberen. Er is een boeddhistische uitspraak die ik erg mooi vind: je geneest de wereld door jezelf te genezen. Wat van binnenuit komt, heeft een domino-effect. Als mijn dominosteen die van jou raakt, is dat een begin. Maar hoe ver die van jou reikt, daar zit de echte kracht. Eerlijkheid van binnenuit kan nooit waarden vervangen als burgerlijke verantwoordelijkheid, vechten voor rechtvaardigheid door wetgeving en hervorming, en mensen ter verantwoording roepen. Maar ik denk dat die dingen nogal hol klinken als je zelf niet begrijpt wat eerlijkheid inhoudt.

Op de hoogte

Ontvang het laatste nieuws via onze nieuwsbrief